Jak prowadzić dziennik tradera, żeby faktycznie coś dawał

Prawie każdy trader słyszał, że trzeba prowadzić dziennik. Prawie każdy zaczął. I prawie każdy rzucił po dwóch tygodniach.

Ja też. I nie raz.

Za pierwszym razem robiłem to w Excelu: data, instrument, wejście, wyjście, wynik. Wypełniałem sumiennie przez kilkanaście dni. Potem otworzyłem plik, popatrzyłem na kolumnę z wynikami i pomyślałem: „no i co ja z tego mam?”. Zamknąłem. Nie wróciłem.

Problem nie polegał na tym, że byłem leniwy. Polegał na tym, że zapisywałem rzeczy, które i tak miałem w historii u brokera.

Za drugim razem poszedłem w drugą stronę: aplikacja, dwadzieścia pól, zrzuty ekranu przed i po. Wytrzymałem sześć dni. Wypełnianie zajmowało więcej czasu niż sama analiza rynku, więc zacząłem od tego uciekać — najpierw odkładałem na wieczór, potem na weekend, potem wcale.

Dlaczego dzienniki umierają

Broker wie, o której wszedłeś. Wie, ile straciłeś. Wie, jaki był wolumen i jaki spread. Tego nie musisz przepisywać ręcznie — to nie jest dziennik, to jest przepisywanie wyciągu.

Dziennik zaczyna mieć sens dopiero wtedy, gdy zapisujesz to, czego broker nie widzi: co miałeś w głowie w momencie klikania.

Bo to nie wykres podjął tę decyzję. Podjąłeś ją ty. A konkretnie — ty w określonym stanie. Po kłótni w domu. Po nieprzespanej nocy. Po trzeciej stracie z rzędu, kiedy chciałeś się odegrać. Albo po wygranej, po której poczułeś się nietykalny.

Wykres wyglądał tak samo dla wszystkich. Twoja głowa nie.

Sześć rzeczy, które warto zapisywać

Nie potrzebujesz dwudziestu kolumn. Potrzebujesz sześciu, ale wypełnianych uczciwie.

Co planowałeś, zanim wszedłeś. Poziom wejścia, stop, cel. Zapisane przed, nie po. To jedyny sposób, żeby później sprawdzić, czy trzymałeś się planu, czy dopisałeś go sobie z pamięci.
Dlaczego wchodzisz — jednym zdaniem. Jeśli nie umiesz tego napisać w jednym zdaniu, to jest twoja pierwsza informacja.
Stan emocjonalny w skali 1–5 i jedno słowo. „3, zniecierpliwiony”. „5, spokój”. Bez rozprawek. Chodzi o to, żeby dało się to potem policzyć.
Co się działo w trakcie. Przesuwałeś stop? Odświeżałeś wykres co minutę? Odszedłeś od komputera? To jest właściwy materiał.
Jak zamknąłeś — zgodnie z planem czy nie. Tak albo nie. Bez tłumaczeń w tym polu.
Jedno zdanie po fakcie. Nie „powinienem był poczekać”, tylko co konkretnie zrobiłeś inaczej, niż zaplanowałeś.

Zajmuje to dwie minuty na transakcję. Jeśli zajmuje więcej, zapisujesz za dużo i rzucisz to za tydzień.

Zapisuj też te, w które nie wszedłeś

To jest część, którą pomija prawie każdy, a bywa najcenniejsza.

Zapisuj setupy, które zobaczyłeś i świadomie odpuściłeś — oraz te, które zobaczyłeś i nie wszedłeś ze strachu. To dwie zupełnie różne rzeczy, choć w historii u brokera wyglądają identycznie: nie ma ich tam wcale.

Po miesiącu policz jedno i drugie. Jeśli okaże się, że regularnie omijasz dobre okazje po serii strat, a wchodzisz w słabe po serii zysków, masz gotową odpowiedź, nad czym pracować. Nie nad strategią. Nad sobą.

Przegląd tygodniowy — dwadzieścia minut, które robią całą robotę

Samo zapisywanie nic nie daje. Wartość powstaje dopiero przy czytaniu.

Raz w tygodniu, o stałej porze, siadasz z dziennikiem na dwadzieścia minut i szukasz trzech rzeczy:

Ile transakcji zamknąłeś niezgodnie z planem i co je łączyło.
Przy jakim stanie emocjonalnym wypadałeś najgorzej — i o jakiej porze dnia się on pojawiał.
Która jedna rzecz powtórzyła się co najmniej trzy razy.

Ta trzecia jest najważniejsza. Nie szukasz dwudziestu błędów. Szukasz jednego, który wraca — i tylko nad nim pracujesz przez kolejny tydzień.

Przykład z mojego przeglądu: przez trzy tygodnie z rzędu wychodziło mi, że najgorsze decyzje podejmuję między 21:00 a 22:30. Nie dlatego, że rynek wtedy szaleje — tylko dlatego, że siadałem po całym dniu w pracy, zmęczony i zniecierpliwiony, z poczuciem, że „skoro już usiadłem, to muszę coś zrobić”. Żaden wskaźnik by mi tego nie powiedział.

Co zobaczysz po miesiącu

Po czterech tygodniach zobaczysz wzorzec, którego dziś nie widzisz. U większości ludzi wygląda to podobnie:

Najgorsze decyzje nie są przypadkowe. Skupiają się w konkretnych godzinach i konkretnych stanach.
Po serii strat wchodzisz częściej i większym wolumenem — nawet jeśli byłbyś gotów przysiąc, że tak nie robisz. Pisałem o tym szerzej w tekście o powrocie po przegranej serii.
Twoje najlepsze transakcje są nudne. Zaplanowane, zrealizowane, zamknięte bez emocji.
Większość strat nie bierze się z braku wiedzy, tylko z odstępstw od własnych zasad.

To nie jest wiedza, którą można komuś przekazać w artykule. Musisz zobaczyć ją na własnym nazwisku i własnych kwotach. Dopiero wtedy działa.

Kartka czy aplikacja?

Kartka. Przynajmniej na start.

Nie dlatego, że papier ma magiczne właściwości, tylko dlatego, że kartka leży obok klawiatury i patrzy na ciebie. Aplikację trzeba otworzyć, a każde dodatkowe kliknięcie między tobą a zapisem to kolejna okazja, żeby odpuścić.

Do arkusza przejdziesz później, kiedy nawyk już będzie stał i zaczniesz chcieć liczyć średnie. Nie odwrotnie — narzędzie nigdy nie zbudowało nawyku.

Trzy błędy, przez które to nie zadziała

Uzupełnianie raz w tygodniu. Po trzech dniach nie pamiętasz, co czułeś — pamiętasz, co chciałbyś było czuć. Zapisujesz od razu po zamknięciu albo nie zapisujesz wcale.

Pisanie pod publiczność. Dziennik czytasz tylko ty. Jeśli łapiesz się na formułowaniu zdań tak, żeby dobrze wyglądały, przestań i napisz brzydko.

Zapisywanie bez czytania. Trzy miesiące notatek, do których nigdy nie wróciłeś, to trzy miesiące zmarnowanego czasu. Lepiej mieć cztery tygodnie i jeden porządny przegląd.

Zacznij od jednej transakcji

Nie od poniedziałku. Nie od nowego miesiąca. Od najbliższej transakcji, jaką otworzysz.

Wystarczy kartka. Sześć pól, dwie minuty. Jeśli wolisz gotowy szablon, przygotowałem Dziennik Tradera w PDF — możesz go wydrukować albo wypełniać na komputerze. Jest za darmo, formularz znajdziesz pod tym tekstem.

A jeśli chcesz zrozumieć, skąd biorą się stany, które będziesz w tym dzienniku zapisywać, o tym jest mój ebook o psychologii tradingu — trzynaście rozdziałów o strachu, chciwości i ego, napisanych przez faceta z etatu, nie przez guru z Instagrama. Możesz też zacząć od darmowego tekstu o trzech emocjach, które niszczą konto albo o dyscyplinie w tradingu.

Dziennik nie sprawi, że zaczniesz zarabiać. Sprawi, że przestaniesz powtarzać ten sam błąd dwunasty raz — a to zwykle jest ta różnica, o którą chodzi.